مؤسسه خانه آزادي واشنگتن، پس از مطالعه 67 مورد تغيير از رژيم‌هاي استبدادي به دولت‌هاي دمکراتيک در چند دهه گذشته، به اين نتيجه رسيد که اين تغييرات با تجاوزات خارجي تسريع نشده و بيشتر آنها تحت تأثير سازمان‌هاي اجتماعي و مدني دمکراتيک و اقدامات غير خشن شکل گرفته‌اند. يک پژوهشگر برجسته آمريکايي با اشاره به تاريخ اقدامات آمريکا در ايران و تحولات مختلف به وجود آمده در سياست ايران، تأکيد کرد که ابزار براندازي جمهوري اسلامي در کنترل آمريکا نيست. به گزارش سرويس بين‌الملل «بازتاب»، «استيفن زونس»، استاد علوم سياسي دانشگاه سان فرانسيسکو و سردبير بخش خاورميانه‌اي Foreign Policy in Focus، در مقاله‌اي با اعلام اين‌که آمريکا همچنان به دنبال براندازي جمهوري اسلامي است، با اعلام کاهش شديد طرفداران حمله به ايران تأکيد کرد: وضع دشوار موجود براي آمريکا، اين است که واقع‌گرايانه‌ترين راه براي سرنگوني رژيم ايران، روندي است که کنترل آن، خارج از توان آمريکاست. در اين مقاله آمده است: به رغم اعلام تمايل مداوم بوش براي دمکراتيزه کردن رژيم ايران، ابهامات مهمي درباره اجراي اين تمايلات و روش اين کار وجود دارد، اما با تهديد به جنگ دولت بوش، تجهيز تسليحاتي اقليت‌هاي قومي در ايران و حمايت مالي از گروه‌هاي اپوزيسيون، راجع به هدف براندازي حکومت اسلامي شکي نيست. اين تلاش‌ها به رغم امضاي توافقنامه الجزاير در سال 1981 است که منجر به آزادي گروگان‌هاي آمريکايي سفارت اين کشور در تهران شد و به دنبال آن، آمريکا تصميم گرفت ديگر روابطي با دولت ايران برقرار نکند. بي‌احترامي و اجراي اين توافق دو سويه از جانب دولت آمريکا، باعث بي اعتمادي ايراني‌ها به دولت آمريکا و ايجاد احساسات ضدآمريکايي در اين کشور شد. تاريخ روابط آمريکا و ايران در زمان قدرت هر دو حزب دمکرات و جمهوريخواه، نشان مي‌دهد که به رغم ادعاهاي آمريکا، مبني بر حمايت از آزادي و دمکراسي در ايران، اين کشور، هيچ‌گاه به طور واقعي اين کار را انجام نداده است. در اوايل دهه 1950، آخرين باري که ايران داراي يک دولت دمکراتيک مبتني بر قانون اساسي بود، آمريکا در اعمال تحريم‌هاي اقتصادي عليه ايران به خاطر ملي کردن صنعت نفت به انگليس پيوست. آنها با استفاده از ضعف اقتصادي و آشفتگي سياسي به دنبال اين روند، «سيا» را طراح کودتايي عليه محمد مصدق کردند و با بازگرداندن محمد رضا پهلوي از تبعيد، او را با مشتي آهنين به حکومت رساندند. سپس 25 سال پس از آن، آمريکا سازمان ساواک شاه را آموزش مي‌داد که يکي از مخوفترين سازمان‌هاي امنيتي جهان در زمان خود بود. بر خلاف ادعاهاي منتقدان جناح راست دولت کارتر، آمريکا تا روز آخر با قدرت تمام از شاه دفاع کرد و حتي زماني که رژيم به قتل‌عام مردم پرداخت، کمک‌هاي چشمگيري را به آنان داد؛ بنابراين، چندان عجيب نبود انقلابي که سرانجام به سقوط پادشاه‌ها منجر شد، زمينه‌اي ضدآمريکايي داشته باشد. علاوه بر اين، چون ابزارهاي سرکوب‌کننده شاه در سرکوب مخالفان خواستار دمکراسي و مذهبيون بسيار زيلذ بود، در نتيجه، اين مخالفان مذهبي بودند که به خاطر يکپارچگي ايجاد شده در مساجد پيروز مبارزه شدند. بنابراين، ماهيت اسلامي راديکال اين انقلاب، تحت تأثير تلاش‌هاي تحت حمايت شاه در کنترل جامعه و ايجاد اختناق بود. در نتيجه اين درس تاريخي، بسياري از اعضاي اپوزيسيون طرفدار در ايران، ديگر ادعاهاي واشنگتن براي حمايت از آزادي مردم ايران را جدي نمي‌گيرند. احتمال تغيير رژيم در ايران با توسل به تجاوز و اشغال مانند رخدادي که در عراق روي داد، ديگر به هيچ روي در واشنگتن مورد توجه نيست. نيروهاي مسلح آمريکا، ديگر ظرفيت ورود به چالشي ديگر را ندارند و راهي براي آنان در راستاي تجاوز و اشغال کشوري که از نظر مساحت و جمعيت بيش از سه برابر عراق است و مناطق کوهستاني بسيار بيشتري دارد، نيست. علاوه بر اين، بر خلاف ارتش عراق که سال‌ها درگير تحريم‌هاي نظامي شديد بود، نيروهاي نظامي ايران در سال‌هاي اخير، به خوبي مدرن و به روز شده‌اند و از سوي ديگر، تجربه عراق، ايده کنوني مطرح در واشنگتن را درباره ايجاد دمکراسي در کشورهاي خاورميانه‌اي توسط يک قدرت غربي با کمک اشغال، تجاوز، تحريک و جنگ‌افروزي را به شدت تضعيف و رد کرد. برخي از نومحافظه‌کاران آمريکايي بر اين باورند که حمله هوايي و موشکي به ايران، باعث ترغيب مخالفان رژيم براي قيام عليه دولت مي‌شود، اما در واقع، رهبران اپوزيسيون در ايران، تأکيد دارند که حمله به آنها، تنها باعث اتحاد مردم و دولت شده و توجيهي براي سرکوب‌هاي بيشتر در آينده خواهد شد. شايعاتي که مدت‌هاست مطرح است؛ مانند حمايت آمريکا از کردها، بلوچ‌ها و ديگر اقليت‌هاي قومي ايران، باعث افزايش خطر درگيري‌هاي قومي در گوشه و کنار ايران و افزايش سرکوبگري‌هاي دولت مي‌شود که البته اين تهديدها هم خطري جدي را براي رژيم ايجاد نمي‌کند. آمريکا به رخ دادن يک کودتا هم نمي‌تواند اميدوار باشد، چرا که عناصر حامي آمريکا پس از انقلاب، پاکسازي شدند و اميد به همکاري اين نهادها با آمريکا براي تغيير رژيم در کشور نفت‌خيزشان واقع‌گرايانه نيست. چيزي که تاريخ معاصر همواره آن را ثابت کرده، اين بوده است که مؤثرترين راه‌ها براي ايجاد تغييرات دمکراتيک به طور گسترده‌اي، ناشي از جنبش‌هاي غيرخشن است؛ مانند نهضت‌هايي که ديکتاتوري‌هاي گوناگوني را در کشورهايي مانند فيليپين، بوليوي، ماداگاسکار، چک، اندونزي، سيبري، مالي و ديگر نقاط سرنگون کردند. حتي مؤسسه خانه آزادي واشنگتن که نزديک به محافظه‌کاران است، تحقيقي کرده که پس از مطالعه 67 مورد تغيير از رژيم‌هاي استبدادي به دولت‌هاي دمکراتيک با درجات گوناگون در چند دهه گذشته، به اين نتيجه رسيد که اين تغييرات با تجاوزات خارجي تسريع نشده و به ندرت از راه اصلاحات همراه با خشونت انجام شده‌اند و در عوض، بيشتر آنها تحت تأثير سازمان‌هاي اجتماعي و مدني دمکراتيک و اقدامات غير خشن و ديگر ابزارهاي مقاومتي‌ مدني مانند اعتصاب، تحريم و اعتراضات دسته‌جمعي شکل گرفته‌اند. سال گذشته، کنگره آمريکا در اقدامي آشکار در تأييد اين مسئله، به درخواست دولت، تصويب کرد تا 75 ميليون دلار براي حمايت از گروه‌هاي گوناگون اپوزيسيون داخل ايران اختصاص يابد، هرچند بيشتر اين گروه‌ها نيز از سوي افراد مطرودي رهبري مي‌شوند که هيچ محبوبيت و حرف‌شنوي در ايران نداشته يا هيچ تجربه و آشنايي با اقدامات ريشه‌اي براي ايجاد يک دولت محبوب که بقاي دولت کنوني را به خطر بيندازد، ندارند. برعکس بيشتر اين گروه‌هاي مخالف در داخل ايران از اين کار آمريکا انتقاد کرده و اظهار داشته‌اند: اين کار باعث شده است تا رژيم ايران ادعا کند همه گروه‌هاي طرفدار دمکراسي و فعالان آنها، اجير و حقوق‌بگير آمريکا هستند. به رغم افزايش سرکوب‌ها در سال‌هاي اخير، ايران شاهد افزايش جنبش‌هاي اجتماعي و درخواست آزادي‌هاي بيشتر بوده است. سردمداران ايران به خوبي مي‌دانند که بزرگترين تهديد براي آنان از سوي آمريکا نبوده، بلکه از سوي خودشان است. در يک قرن گذشته، نهادهاي اجتماعي، نقش بسيار مهمي را در به چالش کشيدن حاکمان ايران داشته‌اند، به ويژه در انقلاب مشروطه (1907) و سرنگوني رژيم شاه در سال 1979... . رژيم ايران نيز با دريافتن اين روند، به تازگي اقدام به دستگيري عده‌اي از اين فعالان و پخش اعترافات آنان از تلويزيون کرد که هرچند اين اعترافات به شدت مورد ترديد است، نتيجه آن تقويت رژيم حاکم ايران و تضعيف نيروهاي دمکراسي‌طلب داخل ايران و تقويت اين بحث نومحافظه‌کاران آمريکايي بود که تنها نيروي نظامي خارجي قادر به آزادي ايران خواهد بود. با توجه به همه اين بحث‌ها، وضع دشوار موجود براي آمريکا، اين است که واقع‌گرايانه‌ترين راه براي سرنگوني رژيم ايران، روندي است که کنترل آن، خارج از توان آمريکاست. آمريکا در طول تاريخ، هميشه مي‌خواسته است با توسل به حملات نظامي، کودتا و ديگر ابزار به دست آوردن قدرت، اقليت‌هاي غيردمکراتيک رژيم‌ها را تغيير دهد و در برابر اين جنبش‌هاي مردمي غير خشن هستند که با قدرت دادن به اکثريت حامي دمکراسي، باعث تغيير رژيم مي‌شوند. در نتيجه، پر اميدترين راه همان مردم ايران هستند که به رغم سرکوب‌هاي دولت و پيامدهاي منفي تحريمات سرانجام، قادر به تغيير رژيم هستند، کساني که آمريکا توان کنترل آنان را ندارد. خبرنامه بازتاب